Skolyoz Fizyoterapistleri ve Schroth Tedavisi

Skolyoz nedir?

Skolyoz, omurganın yana doğru eğrilmesidir. Eğrilik çoğunlukla omurların kendi ekseni etrafında dönmesiyle birlikte görülür; bu yüzden skolyoz yalnızca "yana eğrilik" değil, omurganın üç boyutlu bir şekil bozukluğudur. Ayakta çekilen röntgende eğrilik 10 dereceyi geçtiğinde skolyozdan söz edilir.

En sık görülen tip, ergenlik döneminde ortaya çıkan ve nedeni bilinmeyen adölesan idiyopatik skolyozdur. Bunun dışında doğuştan omur farklılıklarına bağlı (konjenital), kas ve sinir sistemi hastalıklarına bağlı (nöromüsküler) ve ileri yaşta omurga yıpranmasıyla gelişen (erişkin dejeneratif) skolyoz türleri vardır.

Skolyozun belirtileri nelerdir?

Skolyoz çoğu zaman ağrı yapmaz; bu nedenle özellikle çocuklarda ve ergenlerde fark edilmesi gecikebilir. Aşağıdaki işaretlerden biri dikkatinizi çekerse bir hekime başvurmanız önerilir:

• Omuzların aynı seviyede olmaması
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin ya da dışarıda durması
• Bel boşluklarının sağda ve solda farklı görünmesi
• Kalçalardan birinin daha yüksek ya da çıkık görünmesi
• Öne eğilince sırtın bir tarafında belirgin bir kabarıklık (kaburga çıkıntısı) oluşması

Skolyoz nasıl teşhis edilir?

Tanıyı hekim koyar. Muayenede sık kullanılan yöntemlerden biri, kişinin öne eğilerek sırtının incelendiği öne eğilme (Adams) testidir. Kesin tanı ve eğriliğin derecesi ayakta çekilen tüm omurga röntgeniyle belirlenir. Eğriliğin büyüklüğü "Cobb açısı" ile ölçülür.

Ergenlerde kemik gelişiminin ne kadar sürdüğü de değerlendirilir; çünkü büyüme devam ettikçe eğriliğin ilerleme riski daha yüksektir. Tedavi planı bu bilgilere göre yapılır.

Skolyozda tedavi seçenekleri

Hangi tedavinin uygun olduğunu hekim; eğriliğin derecesine, kişinin yaşına, büyümenin sürüp sürmediğine ve eğriliğin ilerleme hızına göre belirler. Genel olarak dört seçenek vardır ve bunlar çoğu zaman birlikte kullanılır:

• Gözlem: Hafif eğriliklerde belirli aralıklarla kontrol ve röntgen takibi.
• Skolyoza özgü egzersiz: Fizyoterapist eşliğinde, kişinin eğriliğine göre planlanan egzersiz programı. Hafif eğriliklerde tek başına, korse kullananlarda ise korseyle birlikte uygulanabilir.
• Korse: Büyümesi devam eden ve eğriliği belirli bir derecenin üzerinde olan çocuk ve ergenlerde, ilerlemeyi durdurmak amacıyla hekim tarafından önerilir.
• Cerrahi: İleri derecedeki ve ilerlemeye devam eden eğriliklerde değerlendirilen seçenektir.

Schroth yöntemi nedir?

Schroth, 1920’lerde Almanya’da Katharina Schroth tarafından geliştirilen ve bugün en yaygın kullanılan skolyoza özgü egzersiz yöntemidir. Amaç, kişinin kendi eğriliğini tanıması ve omurgasını üç boyutlu olarak düzeltmeyi öğrenmesidir.

Schroth programında kişiye özel postür düzeltmeleri, eğriliğin içe çöken tarafını genişletmeye yönelik özel solunum teknikleri (rotasyonel solunum), kas dengesini sağlayan egzersizler ve düzeltilmiş duruşu günlük yaşama (oturma, ayakta durma, çanta taşıma gibi) aktarma çalışmaları yer alır.

Araştırmalar, skolyoza özgü egzersizlerin özellikle hafif ve orta derecedeki eğriliklerde ilerlemeyi yavaşlatmaya, postürü ve yaşam kalitesini iyileştirmeye katkı sağlayabileceğini gösteriyor. Sonuçlar kişiden kişiye değişir; egzersizin düzenli yapılması başarının en önemli koşuludur.

SEAS, FITS, Lyon ve diğer yöntemler

Schroth dışında da skolyoza özgü egzersiz yaklaşımları vardır. SEAS (İtalya) kişinin kendi kendine aktif düzeltme yapmayı öğrenmesine odaklanır. FITS (Polonya) esneklik ve stabilite çalışmalarını bir arada kullanır. Lyon yöntemi (Fransa) korse tedavisiyle birlikte uygulanan egzersizleriyle bilinir.

Bu yöntemlerin ortak noktası, egzersizin kişinin eğrilik tipine göre planlanması ve kişinin düzeltilmiş duruşu kendi başına yapabilir hâle gelmesidir. Hangi yöntemin seçileceği, fizyoterapistin eğitimine ve kişinin ihtiyacına göre değişir.

Pilates veya yüzme skolyozu tedavi eder mi?

Pilates, yüzme ve benzeri aktiviteler genel kas gücü, esneklik ve kondisyon için faydalıdır ve skolyozu olan kişilerin çoğu bunları yapabilir. Ancak bu egzersizler eğriliğin yönüne göre planlanmadığı için tek başına skolyoza özgü egzersiz programının yerini tutmaz. En iyi sonuç için genel aktiviteler, kişiye özel skolyoz programıyla birlikte düşünülmelidir.

Skolyoz fizyoterapisti seçerken nelere dikkat etmeli?

Skolyoz için fizyoterapist ararken şu sorular işinizi kolaylaştırır:

• Schroth, SEAS, FITS gibi skolyoza özgü bir yöntemde eğitim almış mı?
• İlk görüşmede röntgen ve hekim değerlendirmenizi isteyip inceliyor mu?
• Size evde düzenli yapabileceğiniz kişisel bir egzersiz programı veriyor mu?
• Korse kullanıyorsanız korse uyumunu ve tedavi sürecini hekiminizle birlikte takip ediyor mu?
• İlerlemeyi düzenli ölçümlerle değerlendiriyor mu?

Eğriliğin "kesin ve tamamen düzeleceği" yönündeki vaatlere temkinli yaklaşın. Skolyoz tedavisi uzun soluklu bir süreçtir ve sonuç kişinin durumuna göre değişir.

Hangi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurmalı?

Skolyozu olan bir kişide aşağıdaki durumlar ayrıca değerlendirilmelidir:

• Şiddetli, giderek artan ya da geceleri uyandıran sırt ağrısı
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma veya güç kaybı
• İdrar ya da dışkı kontrolünde sorun
• Eğriliğin kısa sürede gözle görülür şekilde artması
• Nefes darlığı

Sık sorulan sorular