Pelvik Taban Fizyoterapistleri ve İdrar Kaçırma

Pelvik taban nedir?

Pelvik taban, leğen kemiğinin alt kısmında hamak gibi uzanan kaslar ve bağ dokusundan oluşur. Bu yapı mesaneyi, bağırsakları ve kadınlarda rahmi destekler; idrar ve dışkı kontrolünde, cinsel işlevde ve gövde dengesinde önemli rol oynar.

Pelvik taban kasları zayıfladığında, aşırı gerildiğinde ya da doğru zamanda çalışamadığında idrar kaçırma, pelvik bölgede ağırlık hissi veya ağrı gibi şikâyetler ortaya çıkabilir. Bu şikâyetler yaygındır ve birçok kişide uygun tedaviyle belirgin şekilde azaltılabilir; yaşlanmanın ya da doğum yapmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak kabul edilmemelidir.

İdrar kaçırmanın türleri nelerdir?

İdrar kaçırma farklı şekillerde görülebilir ve tedavi yaklaşımı türüne göre değişir:

• Stres tipi idrar kaçırma: Öksürme, hapşırma, gülme, zıplama veya ağır kaldırma gibi karın içi basıncı artıran durumlarda idrar kaçırma.
• Sıkışma (urge) tipi idrar kaçırma: Ani ve güçlü bir idrar yapma isteğiyle birlikte tuvalete yetişememe.
• Karışık tip idrar kaçırma: Stres ve sıkışma tipinin birlikte görülmesi.

Hangi türün söz konusu olduğunu ve altta yatan nedeni hekim belirler. Fizyoterapi programı bu değerlendirmeye göre planlanır.

Pelvik taban sorunları kimlerde görülür?

Pelvik taban sorunları her yaşta ve hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir. Riskin arttığı bazı durumlar:

• Gebelik ve doğum, özellikle zor veya birden fazla doğum
• Menopoz dönemi
• Uzun süreli kabızlık ve ıkınma
• Kronik öksürük
• Fazla kilo
• Ağır kaldırma gerektiren işler veya yüksek etkili sporlar
• Erkeklerde prostat ameliyatı sonrası dönem

Pelvik taban fizyoterapisi nasıl yardımcı olur?

Pelvik taban kas eğitimi, özellikle kadınlarda stres tipi idrar kaçırmada tedavinin ilk basamaklarından biri olarak önerilir. Fizyoterapist, kasların doğru şekilde kasılıp gevşetilmesini öğretir ve kişiye özel bir egzersiz programı hazırlar.

Programa, ihtiyaca göre şu yaklaşımlar da eklenebilir:

• Biofeedback: Kasların ne kadar ve nasıl çalıştığının ekrandan görülerek öğrenilmesi.
• Elektrik stimülasyonu: Kasılmayı hissetmekte zorlananlarda kasları uyarmaya yönelik uygulamalar.
• Mesane eğitimi: Tuvalete gitme aralıklarının planlı şekilde uzatılması, özellikle sıkışma tipi şikâyetlerde.
• Davranışsal öneriler: Sıvı tüketimi, kabızlığın önlenmesi ve günlük yaşamda karın içi basıncı artıran hareketlerin yönetimi.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir; egzersizlerin düzenli ve doğru tekniğle sürdürülmesi başarının en önemli koşuludur.

Kegel egzersizi doğru nasıl yapılır?

Kegel egzersizi, pelvik taban kaslarını kasıp gevşetmeye dayanan egzersizlerin genel adıdır. Basit görünse de birçok kişi bu kasları doğru şekilde kasamaz; karın, kalça veya iç bacak kaslarını sıkar ya da farkında olmadan ıkınır. Yanlış yapılan egzersiz fayda sağlamaz, bazen şikâyeti artırabilir.

Genel ilke; idrar yolu, hazne ve makatın çevresindeki kasları içeri ve yukarı doğru çekiyormuş gibi kasmak, nefesi tutmadan birkaç saniye beklemek ve ardından kasları tamamen gevşetmektir. Kasılma kadar gevşeme de önemlidir.

Egzersizin süresi, tekrar sayısı ve hangi pozisyonlarda yapılacağı kişiye göre değişir. Bu yüzden programı, kaslarınızı değerlendiren bir fizyoterapistle birlikte belirlemeniz önerilir. İdrar yaparken akışı durdurarak egzersiz yapmak önerilmez.

Gebelikte ve doğum sonrasında pelvik taban

Gebelik boyunca büyüyen rahim pelvik tabana ek yük bindirir; doğum sırasında da bu kaslar ve bağ dokusu belirgin şekilde gerilir. Doğumdan sonra bir miktar idrar kaçırma görülebilir, ancak devam eden şikâyetler normal kabul edilmemelidir.

Gebelikte hekiminizin onayıyla yapılan pelvik taban egzersizleri, doğum sonrası idrar kaçırma riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Doğumdan sonra egzersize ne zaman başlanacağı, doğumun şekline ve iyileşme sürecine göre hekiminiz ve fizyoterapistinizle birlikte belirlenmelidir. Koşu ve zıplama gibi yüksek etkili sporlara dönmeden önce pelvik tabanın hazır olduğundan emin olmak önemlidir.

Fizyoterapiye başlamadan önce hekime gitmeli miyim?

Evet. Bir hastalık veya şikâyete yönelik fizyoterapi, hekimin koyduğu tanı ve yönlendirmesi doğrultusunda uygulanır. İdrar kaçırmanın; idrar yolu enfeksiyonu, ilaç yan etkileri veya başka sağlık sorunları gibi farklı nedenleri de olabileceği için önce bir hekim değerlendirmesi gerekir. Bu konuda genellikle üroloji, kadın hastalıkları veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimlerine başvurulur.

İlk görüşmede fizyoterapist, hekim raporunuzu inceler; şikâyetlerinizi, gebelik ve doğum öykünüzü, tuvalet alışkanlıklarınızı ayrıntılı olarak sorar. Pelvik taban kaslarının değerlendirmesinin nasıl yapılacağı size önceden açıklanır ve onayınız alınır. Görüşme sırasında rahatsız olduğunuz bir konu olursa bunu söylemekten çekinmeyin.

Hangi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurmalı?

Aşağıdaki durumlar ayrıca ve hızla değerlendirilmelidir:

• İdrarda kan görülmesi
• İdrar yaparken yanma, ateş veya karın ağrısı
• İdrar yapamama ya da mesanenin tam boşalmadığı hissi
• Haznede ele gelen veya dışarı doğru sarkan bir şişlik
• Açıklanamayan vajinal kanama
• Bacaklarda uyuşma veya güç kaybıyla birlikte başlayan idrar ya da dışkı kontrolü sorunu

Pelvik taban fizyoterapisti seçerken nelere dikkat etmeli?

Pelvik taban fizyoterapisi için fizyoterapist ararken şu sorular işinizi kolaylaştırır:

• Pelvik taban rehabilitasyonu alanında lisans sonrası eğitim almış mı?
• Hekim raporunuzu isteyip inceliyor mu?
• Değerlendirmenin nasıl yapılacağını önceden açıklayıp onayınızı alıyor mu?
• Size evde düzenli yapabileceğiniz kişisel bir egzersiz programı veriyor mu?
• İlerlemenizi düzenli aralıklarla değerlendiriyor mu?

Görüşmelerin mahremiyetinize saygı gösterilen, kapalı ve rahat bir ortamda yapılması da önemlidir.

Sık sorulan sorular