İnme (Felç) Sonrası Rehabilitasyon ve Fizyoterapi

İnme nedir?

İnme, beynin bir bölümüne giden kan akımının bir damarın tıkanması (iskemik inme) veya bir damarın yırtılıp kanaması (hemorajik inme) sonucu aniden bozulmasıdır. Kan akımı bozulan beyin bölgesindeki hücreler zarar görür.

İnmenin etkileri, beynin hangi bölgesinin ve ne kadar etkilendiğine göre değişir. Vücudun bir yarısında güçsüzlük veya felç, denge ve yürüme sorunları, konuşma ve yutma güçlüğü, his kaybı, düşünme ve hafıza sorunları görülebilir.

Kaynaklar: [4]

İnme belirtilerini tanıyın: Hemen 112'yi arayın

İnme acil bir durumdur; tedaviye ne kadar erken başlanırsa beyin hasarını sınırlama şansı o kadar artar. Aşağıdaki belirtilerden biri aniden başlarsa beklemeden 112'yi arayın:

• Yüzün bir tarafında kayma veya uyuşma
• Bir kolda veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma
• Konuşmada bozulma, kelimeleri bulamama veya söyleneni anlayamama
• Bir veya iki gözde ani görme kaybı ya da çift görme
• Ani denge kaybı, baş dönmesi veya yürüyememe
• Nedeni bilinmeyen, ani ve çok şiddetli baş ağrısı

Belirtiler kısa sürede geçse bile mutlaka acil değerlendirme gerekir.

İnme sonrası rehabilitasyon nedir?

Rehabilitasyon, inme sonrasında kişinin kaybettiği becerileri mümkün olduğunca geri kazanmasına, kalıcı kısıtlılıklarla başa çıkmayı öğrenmesine ve yeniden olabildiğince bağımsız yaşamasına yardımcı olan süreçtir.

İnme rehabilitasyonu bir ekip işidir. Hekim, fizyoterapist, ergoterapist, dil ve konuşma terapisti, hemşire ve psikolog gibi farklı meslekler birlikte çalışır. Araştırmalar, iyi koordine edilmiş bir ekip tarafından yürütülen rehabilitasyonun inme sonrası sonuçları iyileştirdiğini göstermektedir.

Kaynaklar: [1] [2] [4]

İnme sonrasında fizyoterapi nasıl yardımcı olur?

Fizyoterapi, hekimin değerlendirmesi ve yönlendirmesi doğrultusunda, kişinin ihtiyaçlarına göre planlanır. Çalışılan başlıca alanlar:

• Yatakta dönme, oturma, ayağa kalkma ve bir yerden bir yere geçme (transfer)
• Denge ve yürüme
• Etkilenen kol ve elin kullanımı
• Kas gücü ve kondisyon
• Gerektiğinde baston, yürüteç veya ortez gibi yardımcı araçların seçimi ve kullanımı

Araştırmalar, tek bir fizyoterapi yaklaşımının diğerlerinden açıkça üstün olmadığını; asıl önemli olanın günlük yaşamdaki görevlere yönelik, bol tekrarlı ve yeterli yoğunlukta yapılan çalışmalar olduğunu göstermektedir. Kazanımlar çoğunlukla çalışılan becerilerde görülür.

Kaynaklar: [1] [3] [5]

Rehabilitasyon ne zaman başlar ve nerede sürer?

Rehabilitasyon, kişinin durumu hekim tarafından uygun bulunduğunda genellikle hastanede başlar. Hastaneden taburcu olduktan sonra ihtiyaca göre bir rehabilitasyon merkezinde, ayaktan ya da evde devam eder.

Taburculuk sonrasında rehabilitasyon ihtiyacının düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi ve hedeflerin güncellenmesi önerilir.

Kaynaklar: [1] [2]

Aile ve bakım verenler nasıl destek olabilir?

Aile ve bakım verenler rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır. Fizyoterapistinizle birlikte şunları konuşabilirsiniz:

• Öğretilen egzersizlerin evde güvenli şekilde nasıl yapılacağı
• Yataktan kalkma, oturma ve yürüme sırasında güvenli destek olma yolları
• Düşmeleri önlemek için evde yapılabilecek düzenlemeler (halılar, banyo tutunma barları, aydınlatma gibi)
• Kişinin yapabildiği işleri kendisinin yapmasına fırsat vermek

Bakım vermek yorucu olabilir; kendi sağlığınızı ve dinlenmenizi ihmal etmeyin, gerektiğinde destek isteyin.

Kaynaklar: [1] [2]

İnme sonrası sık görülen diğer sorunlar

İnme sonrasında hareket dışında da çeşitli sorunlar görülebilir ve rehabilitasyon ekibi tarafından ele alınır:

• Kaslarda istemsiz kasılma ve sertlik (spastisite)
• Etkilenen tarafta omuz ağrısı
• Yutma güçlüğü
• Yorgunluk, depresyon ve duygu durumu değişiklikleri
• Düşme riski

Kaynaklar: [1] [2]

İnme sonrası iyileşme nasıl seyreder?

İyileşme kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. İnmenin türü, yeri ve büyüklüğü, kişinin yaşı ve genel sağlık durumu süreci etkiler. Bu nedenle kimse için kesin bir iyileşme süresi veya sonucu söylemek doğru değildir.

Rehabilitasyonun amacı, kişinin mümkün olan en yüksek bağımsızlık düzeyine ulaşması ve yaşam kalitesinin artmasıdır.

Kaynaklar: [1] [4]

Hangi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurmalı?

İnme geçirmiş bir kişide aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden, gerekirse 112'yi arayarak acil yardım isteyin:

• Yeni ortaya çıkan veya kötüleşen inme belirtileri
• Nöbet (sara krizi)
• Bacakta ani başlayan ağrılı şişlik veya ani nefes darlığı
• Yemek yerken sık öksürme veya boğulma hissiyle birlikte ateş
• Düşme sonrasında başlayan ağrı veya hareket edememe

İnme sonrası için fizyoterapist seçerken nelere dikkat etmeli?

Fizyoterapist ararken şu sorular işinizi kolaylaştırır:

• Nörolojik rehabilitasyon alanında eğitim almış ve deneyimli mi?
• Hekim raporunu ve hastane epikrizini isteyip inceliyor mu?
• Başlangıçta ayrıntılı bir değerlendirme yapıp sizinle birlikte hedefler belirliyor mu?
• Program günlük yaşamdaki becerilere yönelik ve yeterli tekrar içeriyor mu?
• Aileye ve bakım verenlere ev programı ve güvenli destek konusunda bilgi veriyor mu?

Kesin ve hızlı iyileşme vaat eden yaklaşımlara karşı temkinli olun.

Kaynaklar: [1] [5]

Sık sorulan sorular