Diz Kireçlenmesi ve Fizyoterapi

Diz kireçlenmesi nedir?

Diz kireçlenmesi, tıptaki adıyla diz osteoartriti, en sık görülen eklem hastalıklarından biridir. Halk arasında yalnızca "kıkırdak aşınması" olarak bilinse de aslında eklemin tamamını etkiler: eklem kıkırdağında incelme, kemik uçlarında değişiklikler ve kemik çıkıntıları (osteofit), eklem zarı ve çevredeki yumuşak dokularda değişiklikler birlikte görülür.

Diz kireçlenmesi yaşla birlikte daha sık görülür ve ileri yaştaki kişilerde günlük yaşamı kısıtlayan önemli nedenlerden biridir. Bununla birlikte, kireçlenmesi olan herkeste şikâyetler aynı şiddette değildir ve uygun yönetimle birçok kişi aktif bir yaşam sürdürebilir.

Kaynaklar: [5]

Diz kireçlenmesine neler yol açar?

Diz kireçlenmesi tek bir nedenden değil, birden fazla etkenin bir araya gelmesinden kaynaklanır. Riski artıran başlıca etkenler:

• İlerleyen yaş
• Fazla kilo
• Daha önce geçirilmiş diz yaralanması veya ameliyatı (ör. menisküs, bağ yaralanmaları)
• Kadın cinsiyet
• Ailesel (genetik) yatkınlık

Kaynaklar: [5]

Diz kireçlenmesinin belirtileri nelerdir?

Belirtiler çoğunlukla yavaş gelişir. Sık görülenler:

• Yürüme, merdiven inip çıkma veya çömelme gibi hareketlerle artan diz ağrısı
• Sabahları ya da uzun süre oturduktan sonra dizde kısa süren tutukluk
• Dizi tam bükmekte veya düzeltmekte zorlanma
• Dizde zaman zaman şişlik
• Hareket sırasında dizden gelen çıtırtı hissi

Kaynaklar: [2] [5]

Diz kireçlenmesi nasıl teşhis edilir?

Tanıyı hekim koyar. 45 yaş ve üzerinde, hareketle artan diz ağrısı olan ve sabah tutukluğu yaşamayan ya da tutukluğu kısa süren kişilerde hekim tanıyı çoğunlukla şikâyetlere ve muayeneye dayanarak koyabilir. Belirtiler tipik değilse veya başka bir hastalıktan şüpheleniliyorsa röntgen gibi tetkikler istenir.

Röntgendeki görüntü ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez. Bu nedenle tedavi, yalnızca filmdeki görüntüye değil, kişinin şikâyetlerine ve günlük yaşamdaki kısıtlılıklarına göre planlanır.

Kaynaklar: [2] [5]

Diz kireçlenmesi nasıl tedavi edilir?

Uluslararası kılavuzlar, diz kireçlenmesinde tedavinin temeline üç yaklaşımı koyar: hastalık hakkında bilgilendirme ve eğitim, düzenli egzersiz ve fazla kilosu olan kişilerde kilo verme. Bunlara ek olarak hekim, ağrıyı yönetmek için ilaç veya eklem içi enjeksiyon gibi tedaviler önerebilir.

Şikâyetleri günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen ve diğer tedavilerden yeterli fayda görmeyen kişilerde hekim, diz protezi gibi cerrahi seçenekleri değerlendirebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Kaynaklar: [1] [2] [4]

Diz kireçlenmesinde fizyoterapi ve egzersiz

Egzersiz, diz kireçlenmesinde en güçlü kanıta sahip tedavilerden biridir. Araştırmalar, düzenli egzersizin ağrıyı azaltmaya ve günlük yaşamdaki işlevselliği iyileştirmeye yardımcı olduğunu göstermektedir. Program, hekimin tanısı doğrultusunda, kişinin değerlendirme bulgularına göre hazırlanır. Sık kullanılan yaklaşımlar:

• Kas güçlendirme: Özellikle uyluk ön ve arka kasları ile kalça çevresindeki kasları güçlendiren egzersizler.
• Aerobik egzersiz: Yürüyüş veya sabit bisiklet gibi kondisyonu artıran, kişinin gücüne göre ayarlanan çalışmalar.
• Su içi egzersiz: Karada egzersiz yapmakta zorlanan kişiler için bir seçenek olabilir.
• Denge ve hareket açıklığı çalışmaları.
• Manuel terapi: Tek başına değil, egzersiz programıyla birlikte uygulandığında değerlendirilebilir.

Egzersizin faydası, düzenli sürdürüldüğünde devam eder. Fizyoterapistinizin size öğrettiği ev programını uzun vadeli bir alışkanlık hâline getirmeniz önemlidir.

Kaynaklar: [1] [2] [3]

Diz kireçlenmesinde günlük yaşamda nelere dikkat etmeli?

Hekiminizin ve fizyoterapistinizin önerileri her zaman önceliklidir. Genel olarak:

• Aktif kalmaya çalışın; düzenli fiziksel aktivite, kılavuzların temel önerilerindendir.
• Fazla kilonuz varsa, kilo vermek dizlerinize binen yükü ve şikâyetlerinizi azaltmaya yardımcı olabilir.
• Gerekirse baston gibi yürümeye yardımcı araçların kullanımını hekiminize veya fizyoterapistinize danışın.

Kaynaklar: [1] [2] [4]

Hangi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurmalı?

Diz ağrısının kireçlenme dışında başka nedenleri de olabilir. Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden, gerekirse acil servise başvurun:

• Dizde aniden başlayan kızarıklık, sıcaklık ve şişlik; özellikle ateşle birlikte
• Düşme veya yaralanma sonrasında dize hiç yük verememe
• Birden fazla eklemde şişlik ve uzun süren sabah tutukluğu
• Açıklanamayan kilo kaybı veya istirahatte ve gece belirgin artan ağrı

Kaynaklar: [2]

Fizyoterapiye başlamadan önce hekime gitmeli miyim?

Evet. Bir hastalık veya şikâyete yönelik fizyoterapi, hekimin koyduğu tanı ve yönlendirmesi doğrultusunda uygulanır. Diz ağrısının kireçlenme dışında da birçok nedeni olabileceği için önce bir hekim değerlendirmesi gerekir. Bu konuda genellikle fiziksel tıp ve rehabilitasyon, ortopedi veya romatoloji hekimlerine başvurulur.

İlk görüşmeye hekim raporunuzu ve varsa röntgen gibi tetkiklerinizi götürmeniz, fizyoterapistin değerlendirmesini kolaylaştırır.

Diz kireçlenmesi için fizyoterapist seçerken nelere dikkat etmeli?

Fizyoterapist ararken şu sorular işinizi kolaylaştırır:

• Hekim raporunuzu ve tetkiklerinizi isteyip inceliyor mu?
• Uygulamaya başlamadan önce ayrıntılı bir değerlendirme yapıyor mu?
• Programınızın merkezinde egzersiz var mı ve size ev programı veriyor mu?
• Şikâyetlerinizi ve ne yapmanız gerektiğini anlaşılır şekilde açıklıyor mu?
• İlerlemenizi düzenli olarak değerlendirip programı güncelliyor mu?

Kıkırdağı yenileyeceğini veya kireçlenmeyi tamamen ortadan kaldıracağını vaat eden yaklaşımlara karşı temkinli olun.

Kaynaklar: [1] [3]

Sık sorulan sorular